Ο παγκόσμιος χάρτης του καφέ: Η ανατροπή στην κορυφή - Η θέση «έκπληξη» της Ελλάδας στην κατανάλωση

Στις εποχές όπου η καθημερινότητα ζητά ρυθμό, διάλειμμα και… έναν καφέ, η παγκόσμια κατανάλωση του αγαπημένου μας ρόφηματος αποκαλύπτει ταξιδιάρικες στατιστικές και πολιτισμικά νήματα που ενώνουν μικρές και μεγάλες κοινωνίες. Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα του Visual Capitalist,η οποία κατέταξε τις χώρες ανάλογα με τον αριθμό φλιτζανιών που καταναλώνονται ανά άτομο και κατά τη διάρκεια ζωής, η πρώτη θέση ανήκει στο Λουξεμβούργο με περίπου 5,31 φλιτζάνια καφέ ανά ημέρα, κάτι που «μεταφράζεται» σε πάνω από 118.000 φλιτζάνια για κάθε κάτοικο σε διάρκεια ζωής. 

 Το κατά κεφαλήν ποσοστό του Λουξεμβούργου ενισχύεται από το τεράστιο εργατικό δυναμικό που μετακινείται καθημερινά . Σχεδόν οι μισοί εργαζόμενοι (47%) ζουν εκτός της χώρας και η ημερήσια κατανάλωση καφέ τους συνυπολογίζεται στα σύνολα του Λουξεμβούργου. Η Φινλανδία  και η Σουηδία , γνωστές εδώ και καιρό για την έντονη κουλτούρα τους στον καφέ, ακολουθούν από κοντά. Και οι 10 κορυφαίες χώρες είναι ευρωπαϊκές, γεγονός που αντανακλά τόσο τις ιστορικές προτιμήσεις όσο και την υψηλή αγοραστική δύναμη.

Οι μεγάλες οικονομίες καταναλώνουν λιγότερο καφέ ανά άτομο

Παρά το γεγονός ότι είναι σημαντικοί καταναλωτές σε απόλυτους όρους, μεγάλες χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ιαπωνία  και η Βραζιλία  κατατάσσονται πολύ χαμηλότερα σε ανά άτομο βάση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες καταναλώνουν κατά μέσο όρο 1,22 φλιτζάνια την ημέρα, κατατάσσοντάς τες στην 24η θέση συνολικά. Η Ιαπωνία, με την ακμάζουσα σκηνή των καφέδων και την κουλτούρα του καφέ σε κουτάκια, καταναλώνει κατά μέσο όρο λίγο λιγότερο από ένα φλιτζάνι την ημέρα. Η Βραζιλία, ο μεγαλύτερος παραγωγός καφέ στον κόσμο , κατατάσσεται στη μεσαία κατηγορία, στην 18η θέση με 1,58 φλιτζάνια την ημέρα.

Σε ορισμένες χώρες δεν πίνουν σχεδόν καθόλου καφέ

Στο κάτω μέρος της κατάταξης βρίσκονται χώρες όπου το τσάι ή άλλα ροφήματα κυριαρχούν στις καθημερινές συνήθειες. Η Ινδία  καταγράφει τη χαμηλότερη κατανάλωση με μόλις 0,02 φλιτζάνια την ημέρα - περίπου ένα φλιτζάνι κάθε επτά εβδομάδες. Αρκετές χώρες της Αφρικής και της Νότιας Ασίας κατατάσσονται επίσης χαμηλά, πίνοντας συνήθως λιγότερο από 0,3 φλιτζάνια ημερησίως.

Η Ελλάδα ανάμεσα στους «καφε‐κολοσσούς»

Η Ελλάδα δεν μένει αμέτοχη σε αυτή τη… διεθνή «εξίσωση του καφέ». Στην έρευνα της Cafely για lifetime κατανάλωση, η χώρα μας κατέλαβε τη 9η θέση με περίπου 1,71 φλιτζάνια καφέ ανά ημέρα ανά άτομο, που αντιστοιχούν σε περίπου 37.449 φλιτζάνια σε ολόκληρη τη ζωή. Επιπλέον, άλλες πηγές καταγράφουν και υψηλότερες τιμές: για παράδειγμα, έρευνα σημειώνει κατανάλωση περίπου 5,4 κιλών καφέ κατ’ άτομο τον χρόνο στη χώρα μας. Με απλά λόγια: ο καφές δεν είναι απλώς ένα ρόφημα στην Ελλάδα. Είναι κοινωνική συνήθεια, τελετουργία, και μικρό «διάλειμμα» μέσα στην ημέρα.

Πώς και γιατί η Ελλάδα «πίνει» καφέ

Η ελληνική κουλτούρα του καφέ είναι τολμηρά πολυδιάστατη:

• Από τον παραδοσιακό Ελληνικός καφές, με βράσιμο σε μπρίκι, αφρό, και έναν χρόνο που αργεί να κατακαθίσει η «πηχτή» ίριδα, έως τον γρήγορο εσπρέσο και το φρέντο που έγινε μόδα στα ελληνικά καφέ των πόλεων.
• Τα καφέ της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και άλλων πόλεων λειτουργούν ως κόμβοι κουβέντας, σχέσεων, κοινωνικοποίησης, όχι απλώς γρήγορο προμήθειας καφεΐνης.
• Με δεδομένο ότι η αγορά καφέ στην Ελλάδα αποτιμάται σε πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ, το διάλειμμα για καφέ εκτός σπιτιού αποτελεί καθημερινό «must».

Τι μας δείχνουν τα νούμερα

Παρά το γεγονός ότι δεν είμαστε στην κορυφή, αυτές τις θέσεις «κατέχουν» κατά βάση οι σκανδιναβικές χώρες,  η Ελλάδα δείχνει ισχυρή παρουσία. Το στοιχείο αυτό τονίζει:

• Πως η κατανάλωση καφέ δεν εξαρτάται μόνο από το κρύο ή τη γεωγραφία (όπως θα περίμενε κανείς για τις βόρειες χώρες).
• Πως ο καφές στην Ελλάδα είναι βαθιά συνυφασμένος με τον τρόπο ζωής και λιγότερο με την απλή «κατανάλωση».
• Πως τα στατιστικά στοιχεία, αν και χρήσιμα, δεν αποτυπώνουν πάντα τις μικρές λεπτομέρειες της καθημερινότητας: πόσα φλιτζάνια σούρουπο στο μπαλκόνι, πόσες στάσεις με φίλο/η, πόσες συζητήσεις σε τραπέζι καφέ.

Προκλήσεις & τάσεις για το αύριο

Η ελληνική αγορά του καφέ αντιμετωπίζει και προκλήσεις: το κόστος του ροφήματος έξω από το σπίτι, η αντοχή των μικρών καφετεριών, η αύξηση του ανταγωνισμού από μεγάλες αλυσίδες, αλλά και η αλλαγή προτιμήσεων - π.χ. περισσότεροι μανιακοί με τον καφέ αναζητούν specialty καφέ, εμπειρίες, single-origin κόκκους. Ταυτόχρονα, η συνήθεια του «καφέ με φίλο» δεν φαίνεται να χάνει έδαφος, γεγονός που κάνει τον καφέ λιγότερο ρόφημα και περισσότερο κοινωνικό ανάχωμα.

Τι να κρατήσουμε

Για την Ελλάδα: ο καφές δεν είναι μόνο «καφεΐνη». Είναι ρυθμός, είναι χαλάρωση, είναι κοινωνία. Και όπως δείχνουν τα στοιχεία: παρά τα διεθνή «record», η ελληνική καφε­κουλτούρα κρατά τη θέση της στο παγκόσμιο σκηνικό,  με τρόπο που δεν φαίνεται απλώς στο «πόσα φλιτζάνια», αλλά στο «τι συμβαίνει» σε κάθε ένα απ’ αυτά.

Αν θέλεις, μπορώ να εντοπίσω τα πιο πρόσφατα επίσημα στοιχεία για την κατανάλωση καφέ στην Ελλάδα κατά τύπο (έξω-σπίτι vs στο σπίτι) και να γράψω και infographic τύπου «10 σημεία για τον ελληνικό καφέ»,  το θέλεις;